Kiedy wejdą przepisy i do kogo będą się odnosić?
Ustawa o ochronie sygnalistów z 14.06.2024 r (implementująca Dyrektywę UE 2019/1937) została opublikowana 24 czerwca 2024 r. w Dzienniku Ustaw i obowiązuje od 25 września 2024 r. Choć obowiązek zgłoszeń wewnętrznych dotyczy firm zatrudniających co najmniej 50 osób, sektor finansowy, w tym Biura Usług Płatniczych, jako podmioty obowiązane w kontekście AML, podlega przepisom nawet przy mniejszej skali zatrudnienia
Kim jest sygnalista i jakie ma prawa?
Sygnalistą może być każda osoba związana z BUP – pracownik, ale też współpracownik, outsourcer, praktykant czy nawet przedsiębiorca świadczący usługi BUP
Przepisy chronią sygnalistów przed różnymi formami odwetów – np. przed zwolnieniem, degradacją, obniżeniem wynagrodzenia, wykluczeniem ze szkoleń, negatywną oceną pracy czy mobbingiem. Jeśli osoba doświadczy działań odwetowych, ma prawo do pełnego odszkodowania
Co musi zrobić BUP? – obowiązki organizacji
BUP na obowiązek wdrożyć bezpieczny kanał zgłoszeń – wewnętrzny i (opcjonalnie) zewnętrzny, z zachowaniem poufności lub anonimowości. Opracować procedurę zgłaszania i rozpatrywania zgłoszeń – z określeniem terminów, odpowiedzialności za działania oraz mechanizmów ochronnych. Zapewnić poufność danych – zarówno tożsamości sygnalisty, jak i informacji zawartych w zgłoszeniu. Zabezpieczyć sygnalistę przed odwetem – w tym przed negatywnymi konsekwencjami w miejscu pracy. Konsultować procedury – np. z przedstawicielami pracowników – najpóźniej do 19 września 2024 r.
Dlaczego te obowiązki dotyczą BUP?
Naruszenia w biurach usług płatniczych mogą dotyczyć np. prania pieniędzy, fałszowania dokumentów finansowych, oszustw czy niewłaściwego przetwarzania danych klientów. Sygnaliści to kluczowe źródło informacji, które pomaga BUP zapobiec poważnym konsekwencjom – finansowym, prawnym i wizerunkowym.
Co może zgłaszać sygnalista.
Według Art. 3. 1. Ustawy o ochronie sygnalistów – Naruszeniem prawa jest działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem lub mające na celu obejście prawa, dotyczące:
1) korupcji;
2) zamówień publicznych;
3) usług, produktów i rynków finansowych;
4) przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
5) bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami;
6) bezpieczeństwa transportu;
7) ochrony środowiska;
8) ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego;
9) bezpieczeństwa żywności i pasz;
10) zdrowia i dobrostanu zwierząt;
11) zdrowia publicznego;
12) ochrony konsumentów;
13) ochrony prywatności i danych osobowych;
14) bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych;
15) interesów finansowych Skarbu Państwa Rzeczypospolitej Polskiej, jednostki samorządu terytorialnego oraz Unii Europejskiej;
16) rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w tym publicznoprawnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz opodatkowania osób prawnych;
17) konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela – występujące w stosunkach jednostki z organami władzy publicznej i niezwiązane z dziedzinami wskazanymi w pkt 1–16.
Podmiot prawny może dodatkowo w ramach procedury zgłoszeń wewnętrznych przewidzieć możliwość zgłaszania informacji o naruszeniach dotyczących obowiązujących w tym podmiocie prawnym regulacji wewnętrznych lub standardów etycznych, które zostały ustanowione przez podmiot prawny na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego i pozostają z nimi zgodne.
Sankcje za odwet
Możliwość odszkodowania w pełnej wysokości dla sygnalisty. Ważna jest zatem komunikacja, tj. informowanie zespołu o prawach i ścieżkach zgłoszeń naruszeń oraz ochronie osób dokonujących zgłoszenia.
Jakie korzyści płyną z wdrożenia?
Zwiększenie przejrzystości i etyki działania BUP.
Szybsze wykrywanie nadużyć – ograniczenie strat i ryzyka.
Pełna zgodność z wymaganiami formalnymi i regulacyjnymi.
Dobra reputacja – bezpieczeństwo klientów i kontrahentów.
Praktyczny przykład
Przypuśćmy, że pracownik (lub stażysta) BUP zauważa, iż kierownik fałszuje raporty transakcyjne – wpisuje nieuzasadnione przelewy lub nie przekazuje środków klientom, obciążając BUP. Sygnalista wysyła zgłoszenie wewnętrzne (anonimowe lub tożsamościowe), opierając się na dowodach: raportach, e-mailach, świadkach. Organizacja uruchamia procedurę wyjaśniającą. Sygnalista nie doświadcza żadnego odwetu – zgodnie z prawem, jest chroniony.
Podsumowanie
Ochrona sygnalistów nie jest już opcją, ale obowiązkiem – także dla BUP. Nowe przepisy wchodzą w życie 25 września 2024 r. i wymagają szybkiego wdrożenia formalnych procedur zgłoszeń, ochrony przed odwetem oraz zaprojektowania bezpiecznych kanałów.
Posiadasz BUP i potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu procedury whistleblowingowej, szkolenia zespołu lub wsparcia prawnego? Skontaktuj się – chętnie przygotuję działający system dopasowany do Twojej firmy.
